Socratisch gesprek van Oscar Brenifier met Peter Harteloh, Rotterdam, 17-12-2008

Op woendag 17 december bezocht Oscar Brenifier de Filosofische Praktijk Rotterdam. Er vond een aantal filosofische consultaties plaats in de radicaal bevragende, Socratische stijl die hij hanteert. Een der aanwezigen schreef een impressie.

Tijdens een socratisch gesprek is duidelijk wie een vraag stelt, en wie antwoordt. Tijdens gezellige gesprekken is er dikwijls een vragensteller die tegelijkertijd een overtuiging neerzet. (Is het niet zo dat? Zie ik het goed dat? Waarom deed jij eigenlijk dat? –bedoeld is: ik vond het fout wat je daar deed-). Een gezellig gesprek leidt dan ook vaak tot een vervelend debat waarbij beurtelings twee partijen hun overtuiging uitspreken. Tijdens het socratisch gesprek brengt de verteller één centrale vraag in; welke wordt overgenomen door de vrager. Het blijkt duidelijk dat een rolscheiding tussen vragensteller en verteller (beantwoorder) meer rust en respect in de ruimte brengt. Twee voorbeelden volgen hierna. Een tweede conclusie is dat het concept “spanningsveld” zeer belangrijk is. De vragensteller maakt veel gebruik van twee keuzemogelijkheden waardoor de verteller gedwongen wordt om een spanningsveld te ervaren. De nuancering volgt pas na het antwoord op het dilemma. Het blijkt dan dat ieder mens een eigen spanningsveld(en) heeft. Ook iedere cultuur heeft zijn eigen spanningsveld(en).

Voorbeeld

Peter’s vraag was: Why is it so difficult to lead a philosophical life?

De moeilijkheden die door Peter naar voren worden gebracht: confusion, abstraction, frustration, logic, rigidity.

Het spanningsveld voor Peter bleek tussen Abstractie en Concrete ervaring te liggen.

Tijdens het gesprek werd dit verduidelijkt a.h.v. de vraag: Is een steen levend? Deze bleek moeizaam te beantwoorden. De vraag “Is het universum levend” leverde meer inzicht op. In de vraag van Peter zit immers het concept “leven”. Het blijkt dat Peter een concreet beeld heeft van leven terwijl het een abstract concept is. In de vraag van Peter ligt zodoende het spanningsveld besloten tussen Abstracties en Concrete dingen of ervaringen. Wanneer je je bewust bent van dit spanningsveld is het niet verbazend dat er problemen onstaan met logica, dat verwarring optreedt en frustratie omdat de vraag na een uur praten niet volledig beantwoord lijkt te zijn. Een volledig antwoord bestaat immers alleen in een heldere (homogene) situatie zonder een spanningsveld. Uitermate boeiend! Jarenlang probeer ik ook het concept “leven” te definiëren. Noodzakelijke voorwaarde voor “leven” lijkt nu het bestaan van spanningsvelden te zijn.