De Filosofische Praktijk Rotterdam

** Sinds 1 IX 2007 **

Het jaar 2011 bracht een belangrijke verandering voor de Filosofische Praktijk Rotterdam (FPR). In maart vestigde ik deze in een atelierwoning aan de Lodewijk Pincoffsweg te Rotterdam. Er is nu een geschikte, sfeervolle ruimte voor individuele consultatie en groepsbijeenkomsten, als ook voor mijn eigen denken en schrijven.

De ontwikkeling van activiteiten rondom levenskunst zette zich verder voort. Het begeleiden van groepen nam in aantal en omvang toe. In maart werd een integrale cursus filosofische praktijk verzorgd te Japan, waarop de aardbeving plaatsvond, gevolgd door een Tsunami, hetgeen de werkzaamheden verder verhinderde en mij tot een aanschouwer van een natuurramp van dichtbij maakte.

In het jaar 2011 werden vanuit de FPR de volgende activiteiten ontplooid:

Individuele consultaties. Het aantal individuele consultaties nam in 2011 helaas af. Mogelijk een effect van de crisis waarin bedrijven niet meer bereid zijn deze vorm van coaching te betalen en particulieren opzien tegen de eigen betaling in een almaar duurder wordende samenleving. Een zorgelijke ontwikkeling. Mogelijk speelt hier ook een afname van het kritisch vermogen als zodanig een rol. Hoe een stad als Rotterdam wakker te schudden, stil te laten staan bij zichzelf, te denken, geen daden zonder gedachten….

Filosofische stadswandelingen. Ook in 2011 werd een aantal wandelingen verzorgd waarbij wordt gefilosofeerd aan de hand van de interactie met welgekozen plaatsen in de stad. Daarbij ga ik nu meer en meer uit van vooraf gekozen en gelezen teksten om het filosofisch gehalte van de wandeling te waarborgen. De deelnemers lezen een tekst, conceptualiseren deze en verbinden vervolgens tijdens de wandeling het concept met een plek. Dit brengt het concept letterlijk en figuurlijk tot leven, bewerkstelligt communicatie met de anderen en leidt tot een dieper begrip. Er werd gewandeld te Rotterdam, Leusden en Gent.

Cursus.

In 2011 vond twee maal een herhaling van de (basis)cursus levenskunst plaats (zes avonden): voor de afdeling Haaglanden (voorjaar) en de afdeling Drechtsteden (najaar) van het Humanistisch Verbond. Voor de afdeling Haaglanden werd in het najaar ook een vervolgcursus verzorgd waarbij deelnemers aan de hand van “De Essays” van Michel de Montaigne een zogenaamd innerlijk essay schreven.

Verder werden onderwijsactiviteiten ontplooid voor de Hogeschool Rotterdam. Ook hier werd een cursus levenskunst gegeven (voorjaar) en gestart met een cursus kritisch praktijk denken (najaar).

Hoewel deze activiteiten onder de noemer cursus plegen te vallen, vervul ik er vooral de rol van coach. Ik begeleid groepen in een proces. De groep werkt zelf en filosofeert over het leven en de manier waarop dit vorm kan worden gegeven. Het is een vorm van Bildung.

Lezingen.

Op 13 mei verzorgde ik een gastcollege over levenskunst voor de Hogeschool InHolland.

Op 27 mei nam ik deel aan een werkconferentie te Amsterdam over de filosofische praktijk in de gezondheidszorg. Ik hield er een inleiding over de filosofische praktijk. Deze samenkomst van praktijkvoerend filosofen en werkers in de gezondheidszorg bood een goede gelegenheid van gedachten te wisselen over de aard en vorm van beider werkzaamheden en de overeenkomsten of verschillen te bestuderen.

Op 25 juni verzorgde ik een lezing voor “Genius” over de filosofische praktijk in relatie tot levenskunst te Rotterdam.

Op 21 september verzorgde ik een lezing getiteld “Ecofilosofie” aan de hand van het boek “The veil of Isis” van Pierre Hadot voor het Humanistisch Verbond te Rotterdam.

Overige activiteiten.

Voor het blad “Filosofie & Praktijk” schreef ik een overzichtsartikel over de filosofische praktijk: “De filosofische praktijk als een nieuw paradigma in de filosofie” Filosofie & Praktijk 2011; 32: 101-112.

In 21 april nam ik deel aan een radioprogramma over het goede leven op radio 596FM. Gespreksfragmenten die we van tevoren op de markt (Albert Cuyp) over het goede leven hadden opgenomen werden besproken en geïnterpreteerd door praktijkvoerende filosofen aan tafel.

Op 19 november verzorgde ik een workshop voor de VFP over het esthetische aspect van levenskunst aan de hand van het werk van Joseph Beuys.

Op 13 december werd een workshop verzorgd over innovatie in het onderwijs voor de pedagogische begeleidingsdienst van de stad Gent. Deze bestond uit twee conceptualiseringsoefeningen en een korte filosofische wandeling.

Gedurende het jaar 2011 bekleedde ik het voorzitterschap van de Vereniging voor Filosofische Praktijk (VFP). Ik stimuleerde er vooral activiteiten voor en door de leden op verschillende gebieden en gaf leiding aan het VFP bestuur.  Door het vervullen van deze functie hoop ik bij te dragen aan de ontplooiing van de filosofische praktijk in de breedste zin des woords.

Peter Harteloh, 2 januari 2012

De filosofie als een manier van leven is dankzij het werk van Hadot en Foucault tot levenskunst verheven als vorm en inhoud van de filosofische praktijk. In deze workshop wil ik het esthetische aspect van levenskunst thematiseren. Vaak blijft dit aspect onderbelicht bij een definiëring van het begrip “levenskunst” en wordt al snel de wending naar de moraal filosofie gemaakt. Een esthetisch invulling van het leven is echter een onmiskenbaar onderdeel van de filosofische praktijk. Het brengt een gerichtheid op schoonheid en stijl met zich mee die zich onttrekt zich aan de gangbare moraal van goed en kwaad en ruimte geeft voor innerlijke rust en authenticiteit, zoals ook kunstenaars die vaak nastreven. Maar wat is dan het verschil tussen een esthetische en een filosofische praktijk? In deze workshop geef ik een korte inleiding op levenskunst i.h.a. en problematiseer ik de esthetische kant van het begrip, waarop we ons vervolgens zullen richten op werk van Joseph Beuys met de vraag of dit een goed voorbeeld van levenskunst is. We benaderen deze vraag aan de hand van filmpjes en afbeeldingen van het werk van Beuys. We zullen zien dat diens sociale plastiek ons begrip levenskunst op de proef stelt en de betekenis van de reflexieve provocatie als invulling van het esthetische aspect van levenskunst exploreren.

Een impressie van een filosofische wandeling.

Vrijdagmiddag 19 augustus. Mooi weer. Acht humanisten staan bij Rotterdam Centraal te trappelen. Daar komt Peter Harteloh. Na de begroetingsceremonie gaat hij ons instrueren om tijdens de wandeling de juiste houding als praktisch filosoof aan te nemen: kijk goed om je heen, wat valt je op, stel je daarover vragen (dat is 1), zoek een interpretatie (dat is 2) en trek tenslotte jouw conclusies (3).

Een korte introductie op de hoofdpersoon vandaag. Waarom noemen wij Erasmus humanist? Ofschoon hij katholiek was, stond hij zeer kritisch ten opzichte van de Kerk. Hij las de Bijbel zelf in plaats van te vertrouwen op de exegeten, die het tot dan toe voor het zeggen hadden. Hij koos voor de vrijheid, voor autonomie, voor verantwoordelijkheid en tolerantie. Gevolg: de Kerk hield hem goed in de gaten!

Daar gaan we dan. Voor een wandeling van ca. 5 uur door het Oude Noorden, het Stadscentrum. Na een appeltaartpauze bij Dudok en een stop bij het standbeeld van Erasmus gaan we via de Willemsbrug en het Noordereiland naar het eindpunt, de Kop van Zuid.

Onderweg horen we bij diverse kenmerkende plekken veel van het gedachtegoed van Desiderius Erasmus. Bijvoorbeeld bij het SP winkeltje aan de Teilingerstraat citeert Peter Erasmus over “de vergulde god van het kapitaal”. Verder hebben we het over het bombardement van 13 mei 1940, de brandgrens en wat Erasmus zei over de oorlog: “Dolce bellum inexpertis” – de oorlog is zoet voor wie hem niet heeft meegemaakt. Erasmus was de eerste filosoof, die een tractaat op de vrede heeft geschreven. Maar hij was geen pacifist.  

Al wandelend kwam ook de architectuur aan bod. Wat valt je op aan dit gebouw? Wat is kenmerkend? Herken verwijzingen: naar de Klassieke Oudheid (de Delftse Poort), naar de, het Heelal bespelende, Harp van Plato (de Erasmusbrug), 9/11 (het nieuwe gebouw tegenover station Blaak), de link met het verleden (Loods 24) – teveel om op te noemen.  Soms ontsponnen zich discussies bijvoorbeeld naar aanleiding van het bekijken van gerechtsgebouwen (Noordsingel, Kop van Zuid): de kleine misdaad (straf) versus de grote (bonus).

Prettig was dat, al wandelend of etend praten en discussiëren met gelijkgestemden, waarbij je nog veel leerde ook. Een middag om niet gauw te vergeten!

Gerard.  

In vervolg op de cursus levenskunst van 2011 organiseert het HV - Rotterdam vier avonden waarin de deelnemers onder begeleiding van de filosoof  Peter Harteloh (zie www.filosofischepraktijk.com) verder werken aan dit onderwerp. Letterlijk en figuurlijk aan de hand van Michel de Montaigne geven de deelnemers gestalte aan een introspectie gestoeld op een geschreven dialoog met zichzelf. Doel is het verwerven van zelfkennis. De innerlijke dialoog waarop de (rationele) introspectie berust stelt ons voor (methodologische) problemen als verstoring, zelfbedrog en authenticiteit. De zestiende eeuwse filosoof Michel de Montaigne ontwikkelde een manier om deze te overwinnen en tot een dialoog met zichzelf te komen. Hij ging uit van een nauwkeurige beschrijving van alledaagse dingen, gevoelens of belevenissen, benaderde deze op socratische/vragende wijze, zocht naar achterliggende persoonlijke principes en kwam door het verbinden van deze principes met externe wetmatigheden tot zelfkennis en de ontwikkeling van diens persoon. Het schrijven van een (innerlijk) essay is daarbij zowel de weg als de uitkomst van een proces.

In de cursus volgen we Montaigne op deze reis. De deelnemers werken zelf aan een essay dat een afspiegeling vormt van een innerlijke dialoog. De cursus bestaat uit vier avonden en het schrijven van een essay:

1. Inleiding op het werk van De Montaigne in het kader van de levenskunst mede aan de hand van hoofdstuk 7 uit het boek van Kleinlugtenbelt (“het stappenplan van De Montaigne”).
2. Bestudering van enige essays van De Montaigne (opbouw, structuur van de innerlijke dialoog, "Hoe doet hij het?"), vaststelling van onderwerp eigen essay ("Wat ga jij doen?").

3. Zelf schrijven van een essay 1.000-1.500 woorden (tussen bijeenkomst 2 en 3)
4. Presentatie en bespreking in de groep, kritische reflectie, terugkoppeling. Bijstelling en doorontwikkeling van het innerlijk essay (tussen bijeenkomst 3 en 4)
5. Presentatie II, lessen & moraal, terugkoppeling aan de hand van hoofdstuk 8 uit boek van Kleinlugtenbelt.

Het gaat om vier avonden van 19.30-22.00u met 6-10 deelnemers. Voorkennis vanuit de cursus levenskunst-2011 is wel handig, maar niet noodzakelijk. De deelnemers worden voorzien van het nodige materiaal. Het is nadrukkelijk de bedoeling dat deelnemers aan een eigen essay van 1.000-1.500 woorden werken.

Aanmelding via het secretariaat

De stad Rotterdam koketteert veelvuldig met Erasmus, filosoof en een van de grondleggers van het humanisme. In Rotterdam gevestigde bedrijven hebben zich naar hem vernoemd, de universiteit draagt zijn naam en uitspraken van deze grote denker sieren er de gevels van gebouwen. Peter Harteloh ontwierp een filosofische stadswandeling om het denken van Erasmus te thematiseren.  Aan de hand van onze interactie met de stad denken we na over ons functioneren en existeren als mens. Daarbij staan we letterlijk en figuurlijk op daartoe gepaste plaatsen stil bij uitspraken van Erasmus. De wandeling beoogt het begrip van onszelf in relatie tot onze omgeving te verdiepen. Doelgroep is een ieder met belangstelling voor filosofie, architectuur en …. wandelen. De wandeling duurt ongeveer vier uur. Aanvang 12.30u t.p.v. Rotterdam CS. Kostprijs in overleg. Consumpties, versnaperingen, toegang van gebouwen en openbaar vervoer zijn voor eigen rekening. Goede schoenen, enige conditie en zo nodig regenkleding vereist!

Voor bedrijfsuitjes kan er een speciaal thema gekozen worden, aangedragen door de opdrachtgever. Zo ontwierp Peter Harteloh filosofische stadswandelingen te Rotterdam en te Mechelen (met Ann Meskens), natuurwandelingen in het Groene woud bij Vught en op de Leusdener heide en hij bewandelde Nishida’s Philosopher’s path te Kyoto.

Indrukken van een wandelaar 2.

“De filosofische stadswandeling is geen toeristisch PR-tripje dat uitsluitend de wederopbouw-successen of de prestigieuze hoogbouw laat zien. De minder gelikte aspecten van de na-oorlogse Rotterdamse stadsontwikkeling - en dat zijn er heel wat - komen evenzeer aan de orde. Het aanschouwen van het totale stadsbeeld en de afzonderlijke bouwwerken is op zichzelf al de moeite waard. De toelichting van Peter Harteloh en - naar aanleiding daarvan - de gedachtewisselingen over de historie en de identiteit van de havenstad zorgen ervoor dat de indrukken niet snel vervliegen. Laat je niet afschrikken door de aanduiding 'filosofisch', dat valt wel mee. “

Het onverwachte in de Filosofische Praktijk

De filosofische praktijk kent soms onverwachte wendingen. In maart 2011 bezocht ik Japan voor het geven van een aantal seminars over de filosofische praktijk. Toen er de zwaarste aardbeving toesloeg die Japan in duizend jaar heeft gekend las ik net met de studenten Hadot’s boek “The Veil of Isis”, het laatste boek van een der grondleggers van de filosofische praktijk, waarin hij nadenkt over onze relatie met de natuur aan de hand van een beroemde stelling van de filosoof Heraklites “Nature loves to hide herself”.[1] Toeval of betekenis? Dat was een vraag die me de volgende dagen in verschillende opzichten zou bezighouden. Het was niet mogelijk mijn seminars in Tokio te verzorgen. Noodgedwongen speelde ik de rest van mijn verblijf toerist in een land worstelend met een acute crisis. We aanschouwden de enorme verwoesting die het natuurgeweld had aangericht en ondergingen de onzekerheid van een nucleaire dreiging van ongekende omvang. Verschillende malen werd mij gevraagd naar mijn reactie op de gebeurtenissen of zelfs naar een filosofisch advies, ook door mensen die sinds de aardbeving niets meer van hun verwanten hadden vernomen, hetgeen het ergste deed vermoeden. Eerlijk gezegd stond ik met de mond vol tanden. De opleiding tot filosofische consulent bood me geen duidelijke aanknopingspunten en in mijn Nederlandse praktijk ontmoet ik geen mensen die met een dreiging van een dergelijke omvang worstelen. Veelal reflecteren we er in alle rust op de zaken des levens. Maar rust en reflectie kwamen in Japan niet van pas. Daarvoor waren de gebeurtenissen te heftig, te omvangrijk, te ingrijpend. Welke rol kan een filosofisch consulent ten tijden van crisis spelen? Deze vraag hield me er bezig. Mensen vragen naar een reden of oorzaak van de gebeurtenissen of richten de aandacht op opvallende associaties. Zo berustte het verband tussen de aardbeving en het lezen van Hadot’s boek over het verborgen karakter van de natuur ongetwijfeld op toeval, maar het zoeken naar betekenis onder indrukwekkende omstandigheden doet de associatie al snel en hardnekkig wortel schieten en kan mensen langdurig laten lijden aan zinloze vragen over het verleden, causaliteit, of de zin der gebeurtenissen. Die thematiek kennen we in de filosofische consultatie maar al te goed. We treffen er mensen die worstelen met ziekte, relatieproblemen of het verlies van een baan. De filosofie geeft hen geen pasklare antwoorden. Een weloverwogen zinverlening ontstaat vaak pas veel later. Zo bracht de aardbeving die in 1750 Lissabon verwoestte ook de rationele logica van Leibnitz aan het wankelen en creëerde ruimte voor de romantiek van Rousseau die zich geruime tijd later ontwikkelde. Bescheidenheid en terughoudendheid lijken mij daarom in tijden van crisis meest gepast. Ik kwam tot de conclusie dat de rol van filosofische consultatie in tijden van crisis daarom tweeërlei kan zijn: 1. het voorkómen van het stellen van verkeerde dat wil zeggen onbeantwoordbare vragen (Waarom ik? Welke oorzaak?), 2. het voorkómen van verkeerde dat wil zeggen onbewijsbare of “definitieve” interpretaties (“De straf van God”). Een preventieve rol dus ten tijden van crisis om zo te waken over de ruimte die betekenisverlening nu eenmaal nodig heeft en die dan wellicht later benut kan worden. Nu berust het adequaat en authentiek vervullen van een rol op een houding. Dat is een ander thema van Pierre Hadot. Filosofie is een manier van leven ook in tijden van crisis. Welke houding is er echter opgewassen tegen de verschillende vormen van crisis in het menselijk bestaan? Aan de vooravond van de ramp zat ik in een Japans traditioneel restaurant zeer goed te eten en toen ik de meesterkok vroeg naar het geheim van zijn kookkunst, antwoordde hij “Always expect the unexpected”. Een (Heraklitische) wijsheid die de volgende dag al betekenis kreeg toen de aardbeving toesloeg en die voor mij grote reikwijdte heeft. We moeten voorbereid zijn op het onverwachte om goede kwaliteit te leveren, niet alleen bij het bereiden van een maaltijd, maar ook in het gesprek, in het leven, in de filosofische consultatie, altijd! Dat is de belangrijke les, gevat in een paradox. Was het lezen van Hadot over de interpretatie van Heraklites dan toch geen toeval? De praktijk toonde mij het antwoord, maar het luidde anders dan ik kon vermoeden.

Peter Harteloh

A city is sometimes believed to be a product of mind or fate, but neither mind nor fate can uphold its buildings. In contemplating a city you don't enjoy its seventyseven miracles, but the answers if offers to your questions (Italo Calvino).

My guests choose a (personal) theme and I construct a walk, making us reflect on the theme, and above all enjoy a modern city with a facinating architecture. We walk and stop to talk, reflect on what we see, a city mirroring us, taking in the atmosphere, wandering through time and place and in the end...we just meet ourself, because our self is what we always take along while travelling, as Socrates would say. 

A philosophical city walk through Rotterdam? You are invited! 
http://www.youtube.com/watch?v=5zHxYZE1JhA

The participants to the workshop proposed seven questions. For a philosophical consultation, I would avoid to talk about a problem. A problem is something for a psychological consultation, an object for a method or a theory. A philosophical consultation is without (fixed) method aimed at authenticity. I therefore prefer to speak about “themes”. A client or counselee has a theme. Superficial problems can often be related to philosophical themes, e.g. on existence or justice. Identifying such a theme in the individual story of a client, seems to me the first step. Because the use of the word problem, their presupposition of there being a problem and their more psychological nature, I would not prefer the questions one, four or five.

Question three seems to propose a theme: “making sense to actions”. This seems suitable. However, I would not prefer this wording. It suggests a kind of cynicism “does anything make ….” of the counsellor that should be avoided in order to build an open relationship with the client. The theme should be identified and elaborated on, before it is to be analysed.  Better to keep it open in this stage and ask for more examples in order to identify the theme. Examples might even give the answer to the question and show there is something making sense to the counselee. Beside, we don’t know (yet) if the theme is indeed “making sense to….” i.e. meaning. Therefore I would not prefer this question.

Question six and seven pick up a word of the counselee, “satisfaction”, and elaborate on it. A useful strategy in counselling. We mirror a word used by the client. We load it with attention, conscious use and explore it. Question six seems to ask for a reason of the dissatisfaction. A direct approach. Analysis has started. However, there seems to be something circular in the approach. If the client knew what is unsatisfying about his actions, he would probably not have consulted a philosopher. The question can elicit a more accurate description of the situation. In this sense it might work. Asking for more examples or a more concrete example might also work and I would prefer that way of continuing the consultation. Question seven asks for the opposite. A good question, useful in philosophical consultation. However, I think it is posed somewhat to early. We should first identify and name/conceptualise the theme behind the dissatisfaction, before we should turn to the opposite in order to work on it. Main reason for not preferring these two questions is as follows. Both questions make the counsellor pick up a word out of the speech of the client. I would prefer to leave this to the counselee. We might ask him for the most important word in the example and see what he chooses and then ask for a definition. In this way we avoid over interpretation or selection by the counsellor (Why should we choose this word?). We identify and deepen before introducing an opposition.

Question two seems most suitable for continuing a philosophical consultation. It asks for a concept which might capture the theme of the client. The question is perhaps somewhat difficult for the counselee. It might come to early in the consultation. I would elaborate somewhat more on the theme by asking for more examples, similarities between them and then pose this question. By asking for more examples, we avoid the risk of asking a difficult question and the theme might arise in a more easy and natural way.  

In choosing the best question in order to continue we might consider the following:

1. The question should suit a strategy of identifying the theme of the counselee.
2. The question should guide the consultation in a philosophical direction and avoid psychology.
3. The question should be as performative as possible. It should challenge the counselee to think. It should elicit an action.
4. The question should be opening up space to think.

The Netherlands is small country in the north of Europe, counting 16.3 million inhabitants with about 165 different ethnic roots. The Netherlands is a prosperous country, mainly thriving on trade and high tech industry. It has a reputation as a spokesman for freedom, free speech and human rights. However, the atmosphere is changing. In 2002 we had our first political murder since the middle ages (Pim Fortuyn) and in 2004 a Muslim fundamentalist killed a journalist, well known for his critical interviews, in the streets of Amsterdam (Theo van Gogh). The Netherlands seems to be a country in confusion now, a country struggling with racial tensions and religion, a country in search for identity and a policy to handle the demands of our time (aging population, social security, justice). Dialogue is recognized as a means to bridge the gap between people and to facilitate the solving of problems. Socratic dialogue is flourishing both in big cities and in companies. The themes differ: from integrity in organisations to identity in the big cities.

In the Netherlands, philosophical practices emerged in the early 1980-s from a critique on academic philosophy and a search of philosophers for employment in a time of economical crisis. Achenbach was seen as an example. But soon, practitioners were involved in Socratic dialogue too. The book of Jos Kessels paved the way for this form of philosophical practice and has been very important for the imago of philosophical practice in general. Starting with a group of 10-20 philosophers, there has been an increase of philosophical practices ever since. We have a professional organisation of philosophical counselors since 1989, counting 132 members up to date of which 54 hold a philosophical practice. Most of them are operated on a part time base. We estimate that there are about 10 -15 fulltime flourishing philosophical practices in the Netherlands. I would call the Dutch approach eclectic. Practitioners are involved in individual counseling, Socratic dialogue, education and training, organisational advice and philosophy with kids. Most individual counselors work in an interpretative, therapeutic style, like psychologists or coaches. Oft, clients visit us because they have read Marinoff’s book “No Prozac, but Plato”. There is no financial coverage for consultations. Professionalism and modernization are key words to characterize the policy of the Dutch organization for philosophical practice. We facilitate trainings, have initiated certification of philosophical counselors and Socratic facilitators, starting up a registration of practitioners, and explore the concept of art of life regularly in meeting for both members and non members. We want to facilitate a philosophical way of life and involve both professional philosophers and people with a philosophical interest in it. For this last point mentioned, we have opened up the membership of our association to non-philosophers so we can become a community of philosophers.

P.P.M. Harteloh, Ph.D.

President of the Dutch Association for Philosophical Practice

By posing questions, a philosophical counsellor deepens the dialogue with his guest. The questioning is usually inspired by the Socrates of the early Platonic dialogues, such as ‘Laches’ and ‘Euthyphro’. A radical questioning defies every attempt to define a concept (courage or virtue), ending up with an ‘aporia’: we know that we do not know, a state of mind that can be called philosophical. Starting point is the ‘what-is’ question: repeated again and again until the aporia is reached. The philosophical - ‘what is x’ - questions about being, doing or having actually incorporate the ‘not-knowing’. This not-knowing does not refer to the knowledge of facts. The ‘not-knowing’ refers to an attitude which is a source of questioning the obvious, a detachment from dogmatic knowledge, an impetus for critical thinking, so that there is room for an authentic (re)construction of the guest’s life style. The ‘not-knowing’ opens up possibilities for a guest to look at his questions in a new way. Some people may suffer from posing or sticking to (wrong) questions about unsolvable problems, a fixed past or to an unattainable future. The Socratic approach offers a way out. It takes the guest from one question to another, aiming to end up with a philosophical question. A philosophical question is like a Zen riddle (Koan). A Zen riddle is not to be solved. It (just) serves the training of a contemplative attitude in life. In the same way we can understand the philosophical question. It is a question, not there to be answered. It serves to train a critical attitude in life. (Peter Harteloh, Journal of Practical Philosophy, 2010).

http://www.vimeo.com/13744372